Gang van zaken rond autopsie en opslag van organen

home De organenzaak Justitie houdt organen achter      


Organen zonder toestemming opgeslagen

Ook in Nederland worden organen van overledenen, na sectie, opgeslagen zonder dat de nabestaanden daar weet van hebben. Dat gebeurt in ziekenhuizen, maar ook bij de technische recherche. Hieronder een paar casussen.


De organenzaak

Als nabestaanden toestemming geven voor autopsie, gaat de arts er stilzwijgend van uit dat er organen mogen worden verwijderd en opgeslagen. Dit is in de Volkskrant bevestigd door twee pathologen in het Haaglanden ziekenhuis. E. Ooms, hoofd van de afdeling pathologie van het Westeindeziekenhuis en zijn collega Veldhuizen doen hun uitspraken naar aanleiding van de ontdekking van een organenarchief in Engeland dat door de Nederlandse patholoog Van Velzen is gevormd. Hij werkte in het Engelse Alder Heyhospital, waar ook foetussen zonder toestemming zijn opgeslagen. Op 9 oktober 1999 ontkende Van Velzen nog in het Parool dat hij organen had weggenomen zonder toestemming, maar hij bleek later wel degelijk een archief van organen te hebben aangelegd. Het Britse Lagerhuis liet een uitputtend rapport over de kwestie maken, dat verscheen onder de titel The Royal Liverpool Children's Inquiry.

In Canada, waar Van Velzen eerder werkzaam was, loopt inmiddels een gerechtelijk onderzoek tegen hem, meldt het Canadian Internet Network. Van Velzen werkt op dit moment ook in deeltijd in het Medisch Centrum Haaglanden in Den Haag, waar hem mogelijk ontslag wordt aangezegd omdat hij bij zijn sollicitatie verzweeg dat er in Canada een rechtszaak tegen hem loopt. Van Velzen zelf zegt dat hij zondebok is geworden.

Ook in Nederland worden bij sectie organen verwijderd, onderzocht en opgeslagen zonder dat de nabestaanden hier weet van hebben. Een rapport (maart 2001) van de Inspectie voor de Gezondheidszorg bevestigt dit beeld: de artsen beperken zich vaak tot een 'verzoek om "een onderzoek na de dood" uit de mogen laten voeren zonder daarbij de handelingen te bespreken die daarbij in zwang zijn.' Uit het Inspectierapport blijkt ook dat er lang niet altijd schriftelijk om toestemming wordt gevraagd, waardoor externe kwaliteitscontrole op dit moment onmogelijk is.

In de Volkskrant stelt hoogleraar gezondheidsrecht, J. Hubben, dat het zonder uitdrukkelijke toestemming verwijderen van organen bij autopsie strafbaar is. De vraag is echter of of tot strafvervolging kan worden overgegaan van de vele Nederlandse artsen die betrokken zijn bij het organenschandaal. De vervolging zou met name kunnen plaatsvinden op basis van artikel 72 van de Wet op de lijkbezorging. Dat artikel beschrijft dat toestemming is vereist voor een obductie en het uitnemen van organen. Daarvoor is een wilsbeschikking van de overledene nodig of toestemming van de nabestaanden. (Alleen bij strafrechterlijk onderzoek, in het belang van de volksgezondheid en bij vliegtuigongevallen, kan van deze regel worden afgeweken.) Uit het rapport van de Inspectie blijkt dat de artsen wel toestemming vragen, maar dit zeer onzorgvuldig doen. Ze vragen niet altijd om een schriftelijke toestemming en ze vertellen de nabestaanden niet wat er met het lijk gebeurt, zodat de nabestaanden doorgaans geen idee hebben waarvoor ze eigenlijk toestemming hebben gegeven. Stichting LMI is van mening dat er daarom striktere regels moeten komen omtrent het toestemmingsvereiste.

De KNMG heeft een protocol opgesteld voor patholoog-anatomen waarin nog eens wordt uitgelegd wat toegestaan is en wat niet.

Ook Justitie houdt organen achter

Als op slachtoffers van een misdrijf obductie wordt gepleegd, plaatsen de patholoog-anatomen van Justitie niet altijd de organen terug in het lichaam. Het Algemeen Dagblad bericht dat 'Justitie solt met organen'. Boris Dittrich van D66 heeft inmiddels aangedrongen op een regeling om dit 'gesol' aan banden te leggen. De zaak kwam aan het rollen door kalchten van de Vereniging Ouders van een Vermoord Kind. Deze vereniging beweert van tien zaken te weten waarin Het Nederlands Forensisch Instituut, dat onder Justitie valt, niet zorgvuldig met het lichaamsmateriaal is omgesprongen.

  • 12-4-2001, Kamervragen met antwoord 2000-2001, nr. 982, Tweede Kamer
    Vragen van de leden Halsema (GroenLinks) en Swildens-Rozendaal (PvdA) aan de minister van Justitie over DNA-onderzoeken in het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). (Ingezonden 9 maart 2001); Antwoord
  • 2-4-2001, Kamerstuk 2000-2001, 27400 XVI, nr. 79, Tweede Kamer
    Vaststelling begroting van het Ministerie van VWS voor het jaar 2001; Brief minister bij de aanbieding van het rapport inzake de praktijk rond obducties in Nederland
  • 19-3-2001, Kamerstuk 2000-2001, 27400 VI, nr. 55, Tweede Kamer
    Vaststelling van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2001; Brief minister over een zaak waarin het Nederlands Forensisch Instituut onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal zou onderzoeken
  • 16-2-2001, Kamervragen met antwoord 2000-2001, nr. 672, Tweede Kamer
    Vragen van de leden Hermann en Rosenmöller (beiden GroenLinks) aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het langdurig bewaren van organen na sectie. (Ingezonden 9 februari 2001); Antwoord
  •  

    Kamerstukken over orgaandonatie

  • 18-06-1996, Kamervragen met antwoord 1995-1996, nr. 1270, Tweede Kamer (14 Kb)   
    Vragen van de leden Oudkerk (PvdA) en Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) over orgaandonatie. (Ingezonden 20 mei 1996); Antwoord
  • 06-06-1996, Handelingen 1995-1996, nr. 28, Eerste Kamer, pag. 1643-1656 (74 Kb)
    Voortzetting behandeling wetsvoorstel Regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op orgaandonatie)
  • 12-02-1996, Kamerstuk 1995-1996, 22358, nr. 46a, Eerste Kamer (54 Kb)   
    Wet op de Orgaandonatie; Memorie van antwoord 
  • Rapporten

    • Rapport van het RIVM over Temps.

    Naar het begin